Thứ bảy , 22 / 11 / 2014, 18: 18 (GMT+7)
 
 
 
 
 

Nên hiểu đúng về vai trò của E.Coli và Coliforms trong giám sát nước và thực phẩm

Thứ ba , 6 / 5 / 2008, 1: 36 (GMT+7)

Xét nghiệm tìm E.Coli trong thực phẩm.

Trong thời gian gần đây, có rất nhiều tác giả, nhiều cơ quan báo chí nói về E.Coli, Coliforms, vai trò của chúng và sự liên quan giữa chúng đến các bệnh tiêu chảy, trong đó có bệnh tả. Nhiều tác giả phân tích lý giải theo hướng sai lầm, chủ yếu là phê phán ảnh hưởng đến công tác chuyên môn. Chúng tôi thấy cần thiết phải giải thích lại rõ ràng hơn để tránh hiểu lầm.

Tại sao cần phải có vi khuẩn chỉ điểm?

Vi khuẩn gây bệnh có mặt trong môi trường không đồng đều. Vì vậy không dễ gì lấy mẫu xét nghiệm cho ra kết quả dương tính. Kết quả âm tính chỉ nói lên rằng mẫu đó (nước chẳng hạn) không có vi khuẩn cần xét nghiệm chứ không thể nói được môi trường đó không có vi khuẩn gây bệnh. Chính vì vậy mà người ta đi tìm một loại vi khuẩn chỉ điểm để khi tìm ra được chúng có thể đi đến kết luận môi trường cần quan tâm bị ô nhiễm.

Tiêu chuẩn xét chọn vi khuẩn chỉ điểm

1. Nơi cư trú của vi khuẩn chỉ điểm (VKCĐ) và vi khuẩn gây bệnh cần chỉ điểm trong cơ thể con người và môi trường phải là một.

2. Sự có mặt của VKCĐ tại môi trường bên ngoài chứng tỏ môi trường đó bị ô nhiễm do con người thải ra.

3. VKCĐ có mặt ở môi trường bên ngoài có số lượng nhiều gấp bội lần so với vi khuẩn gây bệnh.

4. Phân bố trong môi trường tương đối đồng đều.

5. Khả năng sinh sản ở môi trường rất có hạn.

6. Thời gian tồn tại ở môi trường bên ngoài không lâu, tương đương với các loại vi khuẩn mà nó chỉ điểm.

7. Ít bị động bởi các yếu tố bên ngoài như ánh sáng mặt trời, nhiệt độ...

8. Có thể xét nghiệm định lượng được.

9. Phương pháp xét nghiệm đơn giản, cho kết quả nhanh chóng và chính xác.

Dựa theo tiêu chuẩn đó, tại Hội nghị Vi sinh vật Y học quốc tế lần thứ 19, Tổ chức Y tế Thế giới đã chọn E.Coli làm VKCĐ cho môi trường có khả năng ô nhiễm, do phân người. Đối với không khí thì có loại VKCĐ khác.

Thế nào là E.Coli?

Tên đầy đủ là Escherichia coli được Buchner tìm ra năm 1885 và được Escherich nghiên cứu đầy đủ năm 1886. E.Coli bình thường sống trong ruột già. Trong tiếng Latinh ruột già là colum. Vì tôn trọng nhà khoa học nên người ta lấy tên ông ghép vào chữ ruột già theo ngữ pháp sở hữu cách tiếng Latin, nên loại vi khuẩn này được gọi là Escherichia coli. Như vậy sự có mặt của E.Coli ở môi trường bên ngoài chứng tỏ môi trường đó có khả năng ô nhiễm từ phân.

E.Coli là thành viên của họ Enterobacteriace được đặc trưng bởi tính chất có enzym b-galctosidase và b - Glucoronidase. Nó phát triển ở nhiệt độ 44-45oC trên môi trường tổng hợp, lên men đường lactose và mannitol có sinh hơi và sinh axit, sinh endol từ triptophan. Tuy nhiên một số chủng có thể phát triển ở 37oC chứ không phát triển ở 44-45oC và một số thì không sinh hơi. E.Coli không sinh oxidase hoặc thủy phân urê. Phân lập vi khuẩn này tỏ ra khá phức tạp đối với công việc có tính chất hằng ngày. Vì vậy, người ta đã xây dựng được một số phương pháp phân lập nhanh chóng và tin cậy. Trong những phương pháp đó, một số được tiêu chuẩn hóa ở mức độ quốc tế, quốc gia và đã được chấp nhận cho việc sử dụng hằng ngày. Một số phương pháp khác đang được phát triển và đánh giá.

E.Coli có mặt rất nhiều trong phân người và động vật. Trong phân tươi, đậm độ của chúng có thể đến 109/g. Chúng được tìm thấy trong nước cống rãnh, trong các công đoạn xử lý và trong tất cả các nguồn nước và đất vừa mới bị nhiễm phân từ người, động vật hoặc do sản xuất nông nghiệp. Gần đây người ta đã nghĩ đến E.Coli có thể tồn tại hoặc thậm chí phát triển trong những nguồn nước ở vùng nhiệt đới không phải là đối tượng bị ô nhiễm phân. Tuy nhiên, ngay cả những vùng sâu, vùng xa cũng không bao giờ được phép loại trừ khả năng nhiễm phân do động vật hoang dại, kể cả chim. Bởi lẽ động vật có thể lan truyền vi khuẩn gây bệnh cho người nên không được quên sự hiện diện của E.Coli hoặc coliforms chịu nhiệt, vì sự có mặt của chúng chứng tỏ nước có thể bị nhiễm phân hoặc xử lý không hiệu quả.

Thế nào là coliforms chịu nhiệt?

Vi khuẩn coliforms chịu nhiệt là những coliforms có khả năng lên men đường lactose ở 44-45oC; nhóm này bao gồm Escherichia và loài Kiebsiella, Enterobacter, Citrobacter. Khác với E.Coli, coliforms chịu nhiệt có thể xuất xứ từ nguồn nước giàu chất hữu cơ như nước thải công nghiệp từ xác thực vật thối rữa hoặc đất. Vì lý do đó thuật ngữ coliforms "phân" dù vẫn được sử dụng, là không đúng và không nên tiếp tục sử dụng nữa.

Coliforms chịu nhiệt không tái phát triển trong hệ thống phân phối nước ngoại trừ khi nước chứa đủ chất dinh dưỡng, chất bẩn tiếp xúc với nước đã xử lý, nhiệt độ của nước cao hơn 13oC và nước không có clo thừa.

Trong đại đa số các trường hợp, đậm độ của coliforms chịu nhiệt có liên quan trực tiếp đến đậm độ của E.Coli. Vì vậy, việc sử dụng loại vi khuẩn này để đánh giá chất lượng nước được xem là chấp nhận cho công việc hằng ngày. Khi lý giải về số liệu, luôn luôn phải nhớ đến ý nghĩa giới hạn của chỉ tiêu này. Nếu tìm thấy nhiều coliforms chịu nhiệt khi vắng mặt các yếu tố mất vệ sinh có thể phát hiện được, thì phải tiến hành các xét nghiệm đặc hiệu khẳng định sự có mặt của E.Coli. Các phòng thí nghiệm chuẩn thức quốc gia đang xây dựng các phương pháp tiêu chuẩn hãy thử nghiệm tính đặc hiệu của test coliforms chịu nhiệt cho E.Coli trong các điều kiện địa phương xem thử kết quả ra sao. Vì coliforms chịu nhiệt có thể định lượng được nên chúng có một vai trò quan trọng thứ hai nữa là chỉ điểm về hiệu quả của các quá trình xử lý nước loại trừ vi khuẩn. Vì vậy có thể sử dụng chúng để đánh giá mức độ cần thiết phải xử lý đối với các loại nước có chất lượng khác nhau và đưa ra quyết định về các mục tiêu loại trừ vi khuẩn phải thực hiện.

Thế nào là coliforms tổng số?

Từ lâu, coliforms được xem như một chỉ điểm vi sinh vật thích hợp về chất lượng nước uống, chúng được sử dụng rộng rãi vì dễ phát hiện và định lượng. "Coliforms" bao gồm những vi khuẩn hình gậy, gram âm có khả năng phát triển nên môi trường có muối mật hoặc các chất hoạt tính bề mặt khác có tính chất ức chế tương tự, có khả năng lên men đường lactose kèm theo sinh hơi, axit và aldehyde trong vòng 24-48 giờ. Loại vi khuẩn này không sinh bào tử, có phản ứng oxidase âm tính và thể hiện hoạt tính của B-galactosidase.

Theo thường lệ, coliforms được xếp thuộc vào nhóm gồm Escherichia, Klebsiella, Enterobacter, Citrobacter. Tuy nhiên, theo các phương pháp phân loại mới thì nhóm này không đồng nhất. Nhóm này bao gồm các vi khuẩn lên men lactose như Escherichia cloacae, Citrobacter freundii có thể tìm thấy trong phân và ngoài môi trường (nước giàu chất dinh dưỡng, đất và xác thực vật) cũng như trong nước uống có nồng độ các chất dinh dưỡng tương đối cao. Nhóm này cũng bao gồm các loài hiếm khi thấy trong phân, có thể phát triển trong nước uống có chất lượng tương đối tốt như Seratia fonticola, Rabnella aqualiris và Buttiaxella agrestis.

Sự tồn tại của các vi khuẩn không có nguồn gốc từ phân trong định nghĩa vi khuẩn "coliforms" và "coliforms không lên men đường lactose" làm hạn chế khả năng thích hợp của nhóm này cho việc chỉ điểm ô nhiễm phân. Nước sau khi xử lý không được có coliforms, nếu có thì có thể nghĩ đến quá trình xử lý không đảm bảo, sự tái ô nhiễm sau xử lý hoặc nước có nhiều chất dinh dưỡng cho vi sinh vật. Vì vậy có thể dùng xét nghiệm coliforms để đánh giá hiệu quả xử lý lẫn tính chất toàn vẹn của hệ thống phân phối. Tuy rằng không phải lúc nào coliforms cũng liên quan hoặc trực tiếp đến sự hiện diện của ô nhiễm phân hay vi khuẩn gây bệnh trong nước uống. Coliforms vẫn tiếp tục được sử dụng để theo dõi chất lượng vi sinh vật của nước máy sau khi xử lý. Trong trường hợp có nghi vấn, nhất là khi tìm thấy coliforms trong nước không có coliforms chịu nhiệt và E.Coli thì phải tiến hành phân lập các vi sinh vật chỉ điểm khác hoặc xác định đậm độ của chúng để điều tra bản chất của sự ô nhiễm. Ngoài ra, cũng cần thiết phải tiến hành thanh tra vệ sinh.

Như vậy, việc các cơ quan chức năng sử dụng coliforms tổng số hay coliforms chịu nhiệt để đánh giá sự ô nhiễm của nguồn nước, thực phẩm có nguồn gốc là từ phân liên quan đến vi khuẩn đường ruột là đúng.

Bùi Trọng Chiến (Viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang)

(Theo SKDS )
Về đầu trang Rss 
Các tin mới
 
Các tin khác
 
 
 
Lịch phát sóng
K+1 K+NS K+PC HTV7
VTVCab 1 VTVCab 2 VTVCab 3
VTVCab 6 VTVCab 7 VTVCab 8
SCTV 1 SCTV 9 SCTV 15
VTV1  VTV2  VTV3 VTV4  VTV 5 VTV6 VTV9
Hà Nội 1 Hà Nội 2  Vĩnh Long 1  Vĩnh Long2
Thể thao - Bảng xếp hạng thế giới
 Bảng xếp hạng Fifa - Bóng đá nam
Bảng xếp hạng ATP - Tennis - Đơn nam
Bảng xếp hạng PGA - Golf
Bảng xếp hạng ITTF - Bóng bàn đơn nam
Bảng xếp hạng BWF - Cầu lông đơn nam
Bảng xếp hạng BWF - Cầu lông đơn nữ
Bảng xếp hạng FIBA - Bóng rổ nam
Bảng xếp hạng FIVB - Bóng chuyền nam
 
Bảng xếp hạng bóng đá
Ngoại hạng Anh - Premiership
Bóng đá Tây Ban Nha - Primera Liga
Bóng đá Ý - Serie A
Bóng đá Đức - Bundesliga
Bóng đá Hà Lan - Eredivisie
Bóng đá Pháp - Ligue 1